Hệ điều hành 32-bit và 64-bit: Đâu là sự khác biệt

• Cu?c ch?y ?ua v? chip cho trí tu? nhân t?o
• 8 ?i?u c?n bi?t v? CPU Intel Kaby Lake
• Windows 10: Ti?nh n?ng Power Throttling không h? tr? BXL AMD Ryzen
• Ng??i Vi?t v?n vô t? xài Windows l?u, vì sao?
• L?i t?m bi?t v?i d?u nh?c l?nh MS-DOS

32-bit và 64-bit

Có r?t nhi?u cách ?? ??m s? nh?ng khi nói ??n máy tính thì ch? có h? nh? phân (hay h? ??m c? s? hai) v?i 2 ký t? duy nh?t là 0 và 1. M?i ký t? ???c xem là m?t “bit - binary digit, s? ký nh? phân”. ?i?u ?ó có ngh?a là 1-bit ?i?n toán bi?u th? ???c 2 tr? giá (0 hay 1); 2-bit là 4; sau ?ó ??n 3-bit s? là 8, g?p ?ôi tr? s? tr??c ?ó (2 l?y th?a 3).

Ti?p t?c ?i theo c?p s? nhân và cu?i cùng chúng ta nh?n ???c 32-bit (2 l?y th?a 32) có giá tr? 4.294.967.296; 64-bit (2 l?y th?a 64) ??t giá tr? 18.446.744.073.709.551.616.

?i?u ?ó có ngh?a là máy tính s? d?ng s? bit có giá tr? khác nhau s? có kh? n?ng x? lý c?ng khác nhau. C? m?i vài n?m, các chip bên trong máy tính (k? c? lo?i dành cho smartphone ) và ph?n m?m ch?y trên ?ó l?i có m?t b??c nh?y m?i ti?n v? phía tr??c trong vi?c h? tr? tính toán. Ví d?:

• Chip Intel 8080 h?i n?m 1970 ch? h? tr? 8-bit 

• Windows 3.1 ra m?t n?m 1992 là h? ?i?u hành Windows ??u tiên ch?y trên máy bàn s? d?ng n?n t?ng 16-bit 

• AMD ra m?t th? h? chip máy tính ?? bàn 64-bit ??u tiên vào n?m 2003

• H? ?i?u hành Mac OS X Snow Leopard c?a Apple b?t ??u ch?y trên n?n 64-bit h?i 2009.

• iPhone 5s là smartphone ??u tiên s? d?ng chip 64-bit (Apple A7) n?m 2013.

?i?u khá rõ ràng là n?n t?ng 64-bit, ?ôi khi ???c vi?t theo ki?u x64, có nhi?u kh? n?ng x? lý h?n so v?i 32-bit (th??ng ???c g?i là x86 - thu?t ng? v?n b? m?t k?t t? th?i Windows Vista gán chúng trong các ?ng d?ng 32-bit c?a mình nh? "Program Files (x86)," b?n ch?t thu?t ng? x86 dùng ?? ch? t?i ki?n trúc t?p l?nh c?a dòng vi x? lý 8086 c?a Intel. 8086 ???c Intel ??a ra n?m 1978).

H? ?i?u hành

Ngày nay, có nhi?u kh? n?ng chúng ta ?ang s? d?ng chip 64-bit v?i các h? ?i?u hành 64-bit c?a mình ?? ch?y các ?ng d?ng 64-bit (cho ?i?n tho?i di ??ng) ho?c ph?n m?m (trên máy tính ?? bàn). Nh?ng không ph?i t?t c? ??u nh? v?y. Ví d?, Windows 7, 8, 8.1, và 10: t?t c? trong s? ?ó ??u có phiên b?n 32-bit ho?c 64-bit.

Hi?n t?i dung l??ng b? nh? máy tính ?ã v??t quá m?c "32-bit" r?t nhi?u nên ??nh ngh?a 64-bit ???c dùng ?? phân bi?t gi?a h? ?i?u hành (Operating) c?a Microsoft là 32-bit và 64-bit. Khác bi?t ch? y?u gi?a hai phiên b?n h? ?i?u hành này là b?ng thông x? lý trong 1 xung nh?p c?a CPU mà h? ?i?u hành 64-bit x? lý s? cao h?n 32-bit, phân bi?t rõ ràng b?ng vi?c h? ?i?u hành 64-bit có kh? n?ng qu?n lý, x? lý ???c b? nh? (Ram) l?n h?n 3,2 GB (Gigabyte), còn 32-bit thì ch? qu?n lý ???c b? nh? nh? h?n 3,2GB.

Intel b?t ??u s?n xu?t b? vi x? lý 32-bit v?i các m?u 80386 h?i n?m 1985 và hãng này theo sau AMD c?ng ?ã ??a dòng 64-bit ra th? tr??ng vào n?m 2004. 

N?u b?n ?ã có m?t máy tính v?i chip Pentium D s?n xu?t tr??c n?m 2005, thì ch?c h?n s? c?n nh?ng thi?t l?p 32-bit. Các chip Intel 32-bit cu?i cùng nh? Pentium 4E ra m?t h?i tháng 2/2004 ?ã có ph?n m? r?ng ??n 64-bit, ?ó là th?i k? chuy?n ti?p x86-64. ?i?u này cho phép h? ?i?u hành 64-bit có kh? n?ng t??ng thích ng??c v?i c? 2 lo?i ph?n m?m là 32-bit và 16-bit khi c?n thi?t. Các phiên b?n sau c?a Pentium 4, nh? Extreme Edition, ?ã h? tr? ??y ?? 64-bit tr??c khi b? ng?ng vào n?m 2005.

Cài ??t m?t h? ?i?u hành 32-bit trên h? th?ng ki?n trúc 64-bit thì m?i th? v?n ho?t ??ng nh?ng không th?c s? t?i ?u. H? ?i?u hành 32-bit có khá nhi?u h?n ch?, n?i b?t nh?t chính là vi?c ch? có th? th?c s? s? d?ng 4GB RAM. L?p ??t thêm RAM trên h? th?ng s? d?ng h? ?i?u hành 32-bit thì s? không t?ng thêm s?c m?nh cho hi?u su?t. Nh?ng khi nâng c?p RAM lên h?n 4GB trên các phiên b?n h? ?i?u hành 64-bit thì b?n s? nh?n th?y ngay s? khác bi?t.

?i?u này có th? di?n gi?i theo cách: RAM t?i ?a h? tr? chính th?c trên Windows 10 là 2 terabyte (ho?c 128GB trên Windows 10 Home). Gi?i h?n lý thuy?t c?a b? nh? RAM 64-bit: 16 exabyte. Nh?ng chúng ta còn ph?i ?i m?t ch?ng ???ng dài mà ch?a bi?t ??n bao gi? ph?n c?ng m?i có th? h? tr? ???c. Dù v?y, hi?n nay vi?c mua m?t máy tính xách tay m?i v?i RAM 16 GB c?ng ?ã r?t ?n t??ng r?i.

Nh?ng hi?n nay v?n còn r?t nhi?u máy tính s? d?ng h? ?i?u hành 32-bit, b?i vì còn r?t nhi?u ph?n m?m ch? ch?y ???c trên n?n ki?n trúc ?ó mà ch?a có phiên b?n 64-bit. M?c dù hi?n nay h? ?i?u hành 64-bit v?n h? tr? 32-bit nh?ng l?i không th?c s? t?i ?u. 

N?u b?n là ng??i dùng Windows , khi nhìn vào ? cài ??t thì b?n s? th?y 2 th? m?c Program: m?t cho 64-bit , cái còn l?i là Program Folders (x86) ?? ch?y các ?ng d?ng 32-bit. Tr??c h?t, lý do b?n có hai th? m?c là vì hi?n nay chip x? lý h? tr? hai ki?n trúc c? b?n và k?t qu? là, có hai cách c? b?n khác nhau ?? vi?t các ch??ng trình và ?ng d?ng. M?i ?ng d?ng ??u chia s? vi?c s? d?ng các ngu?n tài nguyên trên h? th?ng Windows thông qua các file DLL (Dynamic Link Libraries). V? c? b?n chúng g?p các th? vi?n tài nguyên ph? bi?n vào n?i mà nhi?u ?ng d?ng khác nhau s? s? d?ng. Vì v?y, nh?ng t?p tin DLL ???c vi?t và ???c c?u trúc theo nh?ng cách khác nhau ?? có th? s? d?ng b?i các ?ng d?ng 64-bit ho?c 32-bit. 

Trên nh?ng phiên b?n h? ?i?u hành Mac th? h? m?i, b?n ít có kh? n?ng tìm th?y ?ng d?ng 32-bit, h?u h?t chúng ?ã h? tr? n?n t?ng 64-bit. G?n ?ây nh?t là vi?c Microsoft Office ch? cung c?p phiên b?n 64-bit trên máy Mac vào h?i gi?a n?m 2016.

?ng d?ng v?i yêu c?u hi?u su?t cao ?ã t?n d?ng l?i th? c?a vi?c gia t?ng b? nh? có s?n khi?n nhi?u công ty ??a ra các phiên b?n 64-bit dành cho ch??ng trình c?a h?. ?i?u này ??c bi?t h?u ích ??i v?i ch??ng trình có th? l?u tr? r?t nhi?u thông tin ?? truy c?p ngay l?p t?c, nh? ph?n m?m ch?nh s?a hình ?nh khi ??ng th?i m? ra nhi?u t?p tin l?n cùng m?t lúc. Các trò ch?i video c?ng h? tr? t?i ?a ?? t?n d?ng l?i th? x? lý c?a 64-bit và kh? n?ng c?p RAM ?i kèm. Vi?c có kh? n?ng x? lý nhi?u phép tính cùng lúc có th? giúp hình ?nh ???c x? lý tr?n m??t h?n t? card ?? h?a mà không ph?i chia s? b? nh? v?i các trình x? lý khác n?a.

H?u h?t các ph?n m?m có th? t??ng thích ng??c, cho phép b?n ch?y các ?ng d?ng 32-bit trong môi tr??ng 64-bit mà không ?òi h?i yêu c?u nào. Ph?n m?m ch?ng vi-rút và trình ?i?u khi?n có xu h??ng ?i ng??c v?i quy t?c này, ??i v?i thi?t b? ph?n c?ng thì ?òi h?i ph?i ?úng phiên b?n ?? có th? cài ??t ph?n m?m.

Mobile 64-bit

Nh? ?ã nói ? trên, chip A7 c?a Apple là b? vi x? lý 64-bit ??u tiên ???c ??a vào s? d?ng trong ?i?n tho?i di ??ng (iPhone 5s). N?m 2015, Apple b?t bu?c t?t c? ph?n m?m iOS ph?i s? d?ng ki?n trúc 64-bit. Vì v?y, tính ??n tháng 6/2016, n?u b?n m? m?t ?ng d?ng 32-bit trong các phiên b?n iOS m?i nh?t thì s? ???c c?nh báo là có th? ?nh h??ng ??n toàn b? hi?u su?t h? th?ng.

N?u b?n ?ã nâng c?p lên iOS 10 , thì h?u nh? s? không còn s? d?ng ???c nh?ng ?ng d?ng 32-bit c? (m?t vài ngo?i l? c?a Apple là nh?ng thi?t b? c? s? d?ng chip 32-bit h? tr? iOS 10).

??i v?i ?i?n tho?i Android, thì m?i th? có th? ph?c t?p h?n ?? có th? tìm hi?u chi ti?t tr? khi b?n th?c s? am hi?u v? nh?ng con chip ? bên trong. N?u b?n không ch?y Android 5.0 ho?c m?i h?n nh? Lollipop thì ch?c ch?n là máy v?n ?ang s? d?ng ki?n trúc 32-bit.

??i v?i iOS và Android, ki?n trúc vi x? lý ???c trang b? không ph?i ?? h? ?i?u hành có th? s? d?ng nhi?u RAM b?i hi?u su?t x? lý không ?áng k? so v?i vi?c s? d?ng máy tính ?? bàn. Trong th?c t?, ki?n trúc x64 không ??m b?o v? hi?u su?t t?t h?n, nhi?u ?i?n tho?i Android 32-bit t?t h?n so v?i iPhone 5s 64-bit ??u tiên. Thêm vào ?ó, ?i?n tho?i Android ??u tiên HTC Desire 510 s? d?ng ki?n trúc 64-bit không ???c h??ng l?i nhi?u b?i h?u h?t ?ng d?ng còn b? m?c k?t v?i phiên b?n 32-bit c? .

Nh?ng ?i?n tho?i thông minh ti?n t?i 64-bit có nhi?u l?i ích khác, nh?ng th? nh? d? li?u trên m?i chu k? và t?c ?? nhanh h?n, mã hóa t?t h?n, và t?ng th? các chip 64-bit m?i giúp c?i ti?n tính n?ng, nh? t?ng hi?u qu? s? d?ng pin.

Ví d? nh? vi?c chuy?n t? 32-bit lên 64-bit ? vi x? lý ARM là b??c phát tri?n trong vi?c chuy?n t? ki?n trúc ARMv7 lên ARMv8. Tr??c ?ó, ki?n trúc ARMv7 ?ã có nh?ng c?i ti?n và m? r?ng nh?ng ph?n lõi c?a ki?n trúc này v?n không khác gì so v?i tr??c ?ây. Còn ARMv8 bao g?m m?t lo?t nh?ng c?i ti?n, v?i vi?c xây d?ng c?u trúc vi x? lý cho phù h?p v?i các ?ng d?ng hi?n ??i và lo?i b? các ki?n trúc l?i th?i trên vi x? lý. Ki?n trúc mã hóa b?o m?t c?ng ???c thêm vào, h?n n?a, ph?n không gian dành cho thanh ghi bên trong b? x? lý ?ã t?ng g?p ?ôi. ?i?u này ??ng ngh?a v?i vi?c vi x? lí ARMv8 s? t?n ít th?i gian ?? truy c?p d? li?u t? b? nh? h?n.

Cu?i cùng, các cu?c cách m?ng 64-bit ?ã ???c di?n ra trên máy tính và ?i?n tho?i thông minh. Nh?ng chuyên gia ti?p th? s? không còn tung hô chúng nh? cách ?ây vài n?m còn ??i v?i ng??i tiêu dùng thì chip 64-bit ?ang d?n tr? thành 1 ph?n trong ??i s?ng công ngh? mà không quá xa l?. 

PC World VN 03/2017